Lâu lắm rồi tôi mới đi trong đêm. Gọi là đêm nhưng lúc đó khoảng gần 12h giờ, tôi phóng xe trong không gian tĩnh lặng của đêm đông Hà Nội, cái rét không làm tôi quá bận tâm.
Đường phố Hà Nội về đêm khá yên bình, không có dòng người hối hả, vất vả và chen chúc như ban ngày – thời gian mà khoảng 80% lao động tạo ra GDP.
Khoảng thời gian buổi tuối là thời gian con người tìm kiếm sự nghỉ ngơi nhưng đó cũng là thời gian để nhiều người làm việc. Tuy rằng nhiều công việc không được tính vào GDP hay được gọi là kinh tế ngầm nhưng xem ra cũng nhiều ấn tượng.
Chỉ một đoạn phố có rất nhiều nghề, nhiều người. Nam có, nữ có, già có trẻ có. Cô thì bán đồ ăn tối, ông lão bơm xe, chị bán quần áo cũ và thậm chí cả những cô cave đứng bên vỉa hè. Tất cả hoạt động của họ đều không được tính vào giá trị của GDP (Tại sao thì bác nào giở sách ra xem lại dùm em nhé).
Những tại quán nước chè, biết bao nhiêu câu chuyện về cuộc sống, tình yêu – xã hội đều được bắt nguồn. Không đơn giản mà khi Pepsi vào Việt Nam đã đánh giá đối thủ nặng ký của họ nhất là “Nước chè”. Và sự thật đúng như vậy, dù Pepsi đã có mặt gần 2 chục năm, Coca khoảng 4-5 chục năm (từ thời Mỹ) nhưng chưa bao giờ hai hãng này xóa đi văn hóa “uống chè” của người Việt Nam. Một hoạt động không được tính vào nền kinh tế.
Những ông bơm xe lam lũ, mệt mỏi và phảng phất mùi rượu hàng đêm vẫn bám trụ góc vỉa hè. Nhiều người vì mưu sinh, nhiều người làm buổi tối vì buổi tối dễ “thịt” được khách hơn ban ngày. Nhưng dù như nào, có những con người như thế, đôi lúc tôi gặp sự cố trên đường về giữa đêm khuya vẫn còn tia hi vọng.
Những sạp sách, manh chiếu bán đồ second-hand không quá xa lạ với tôi thời làm sinh viên (Mua ít, ngắm nhiều, lục lọi thì thôi rồi). Sách toàn sách lậu, sách cũ giá rẻ như bèo, chất lượng giấy nhìn đáng (hổ thẹn) không mua, nhưng túi tiền ít, sách hay vẫn mang về nhà vì không có tiền. Quần áo, giầy dép, thi thoảng vớ được đôi ba cái linh kiện máy tính, những đồ chơi công nghệ mà người bán không biết giá trị của nó…Một góc phố huyên náo, im lìm dần cũng vì họ.
Cánh xe ôm đêm gương mặt dữ tợn, phì phèo thuốc ngả lưng trên xe ngủ theo dáng “Tôn ngộ không”, ôi đôi khi ta mất thêm vài nghìn cho họ “chém”, nhưng họ còn gia đình, con cái và cuộc sống ngày sớm mai để đối mặt
Cuối cùng, những cô cave (không phải con – vì dẫu gì họ cũng là con người), họ làm cái nghề mạt hạng của xã hội (mang cái “sướng” cho người khác mà là mạt hạng? – No comment). Họ đứng khuất vào bóng đêm, ăn tục chửi bậy, tranh giành khách với nhau thậm chí choảng nhau với khách (Bảo kê). Nhưng họ, cũng vì cuộc sống, vì những mảnh đời không ai giống ai bị đẩy ra ngoài lề đường. Điều khiến tôi bất ngờ nhất là dù có đi xe hay đứng đất, mỗi cô đều cầm một chiếc mũ bảo hiểm để đỡ bị “phạt”. Ôi, họ cũng là con người!!!
Trên con đường đó, hàng đêm còn biết bao nhiêu người, biết bao nhiêu nghề hàng ngày bám trụ cùng cuộc sống. Vâng, với tôi họ không quan trọng (nhiều khi còn là khó chịu).
Nhưng với họ, dù cho họ không được xã hội đặt cho cái tên, cái nghề hay tính vào một hoạt động nào đó. Họ vẫn là những người lao động và kinh doanh.
Đạt viết: “Chỉ một đoạn phố có rất nhiều nghề, nhiều người. Nam có, nữ có, già có trẻ có. Cô thì bán đồ ăn tối, ông lão bơm xe, chị bán quần áo cũ và thậm chí cả những cô cave đứng bên vỉa hè. Tất cả hoạt động của họ đều không được tính vào giá trị của GDP (Tại sao thì bác nào giở sách ra xem lại dùm em nhé)”
Tớ thì nghĩ những cái này sẽ được tính trong private consumption rồi bạn Đạt ạ. Nên nó cũng sẽ là một phần của GDP.
Tớ cũng không hiểu lắm cái vụ làm ban ngày, và 80% lao động tạo ra GDP.
Riêng về prostitue, ở Việt Nam là bất hợp pháp, chứ như Thailand, Malay thì prostitution – sex industry chiếm đến 10% GDP chứ chả ít. Bạn thích tìm hiểu thêm thì đọc thử theory of prostitution, search google là ra đấy, để xem người ta so sánh prostitue và wife như thế nào
GDP tính theo đầu ra cuối cùng cho bất kỳ sản phẩm dịch vụ nào bác ạ. Ở Việt Nam tính không tính đủ cho các ngành đó.
Còn 80% GDP được làm trong ban ngày vì dịch vụ của Việt Nam chiếm tỷ trọng quá ít, đặc biệt các dịch vụ vui chơi giải trí. (Em giả định là 80%, vì nếu cần lấy số liệu chính xác thì phải đợi dở niên giám thống kê – tìm được cuốn này khó như đào vàng)
Vấn đề tế nhị cuối cùng là chủ đề chính của phiếm đàm này là việc mình chưa tính đủ các ngành hoặc không muốn tính đến nhưng cuộc sống vẫn vận động. Nếu xét bản chất của công việc là tạo ra thu nhập (lợi nhuận) thì việc coi một số ngành là ngầm vẫn còn là dấu hỏi. Ví dụ như đánh bạc, lô đề, cá cược quá quen thuộc nhưng là hoạt động phi pháp. Dù cho có nhiều đề án để hợp thức hóa nhưng tương lai còn rất xa trong khi hàng năm nhà nước mất nhiều tiền thuế.
Bạn Đạt, có 3 cách tính GDP mà trong đó tính tổng sản phẩm và dịch vụ cuối cùng chỉ là 1 trong 3 cách – tính theo tổng sản phẩm, tính theo thu nhập và tính theo tiêu dùng. 3 cách tính này phải cho ra một con số GDP giống nhau.
Tổng cục thống kê tính GDP theo tiêu dùng bao gồm tổng tích lũy tài sản, tổng chi tiêu (gồm có government and private consumption), và chênh lệnh xuất nhập khẩu.
Nếu trong survey tính chi tiêu cá nhân của GSO có tính phần “chi tiêu khác” (vì chả ai để mục chi tiêu cho cave trong survay cả
) mà cái phần “chi tiêu khác” đấy có prostitute expenses thì sẽ có tiền cho các cô pros trong GDP.
Những gì bạn đề cập như thu nhập của bà bán nước chè, ông bơm xe cũng sẽ nằm trong GDP vì dịch vụ và sản phẩm của họ nằm trong tiêu dùng cuối cùng của người khác.
À mà quên, dịch vụ chiếm khoảng 40% GDP của VN bạn ạ. Mà kể cả bao nhiêu % đi nữa, tớ thấy cũng khó để tính cái phần ngày và đêm, vì GDP là reproduction nữa. Ngủ cũng là đang đóng góp cho GDP đấy chứ nhỉ
Chết, hôm nay em mới kiểm tra lại, sơ suất quá 41% chứ chả ít. Chả hiểu học hành kiểu gì toàn nhớ số liệu các năm trước. Vì có nhiều cách tính GDP nên có thể em nhầm lẫn, nếu tính theo tiêu dùng cuối cùng thì có thể có các ngành ở trên. Còn tính theo SNA thì chắc chắn là không bác ạ. Cảm ơn bác đã góp ý. Đề tài này có vẻ hấp dẫn.
Vợ, gái điếm và kinh tế học…
Vợ hay gái điếm?
Một lựa chọn đơn giản. Là vậy, it nhất theo hai chuyên gia kinh tế Lena Edlund và Evelyn Korn.
Hai vị chuyên gia đáng kính đã khuấy động giới học thuật khi đưa ra “Lý thuyết của Gá…
Ko wen nhưng comment 1 cái vì thấy ít nhiều suy nghĩ giống tui. Thật lạ vì có những người nhìn tui khó chịu vì:
- Tui gửi thêm bác xe ôm 5-10k dù lúc đi trả giá tới lui
- Tui có đi vào những chỗ ôm íếc, dù chỉ ngồi chơi nhưng vẫn “bo biếc”
- Tui ko gọi ai là “con đ..” dù họ chỉ nhìn vào bóp tui có gì.
Uh, mà bạn ngạc nhiên cũng đúng, họ xem cave là mạt hạng, nhưng cave cũng phải đội nón bảo hiểm vì sợ bị phạt. Mà cói ai phạt con thú đâu nhỉ. Đời sao mà khó hiểu!
Cảm ơn bạn Quốc Đạt đã bày tỏ ý kiến. Vấn đề bạn nói lại thuộc về phạm trù kinh tế học phúc lợi rồi (“bố thí”
. Riêng quan điểm của bạn, mình sẽ cố gắng truyền tải sớm nhất với bài viết liên quan tháp nhu cầu của Maslow. Hi vọng nó sẽ lý giải được phần nào những băn khoăn của bạn. Nhỉ?
Th ko bàn về khía cạnh kinh tế. Ít nhất là đã có người "chịu khó" đi trong đêm để nhận thấy một góc khác của cuộc sống. Điều này ko phải ai cũng làm được, và có người đi như thế cũng ko nhận ra được.